Tin tức

Về Tam Thanh nghe kể chuyện Nghề cá

Một ngày đầu tháng 4, chúng tôi có dịp về xã biển Tam Thanh, thành phố Tam Kỳ tham gia vào lễ hội Cầu ngư được tổ chức hàng năm tại địa phương. Đây là hoạt động tín ngưỡng văn hóa đã có từ lâu đời gắn bó với nghề đánh bắt cá trên biển, được người dân Tam Thanh gìn giữ và lưu truyền cho đến tận hôm nay. Tôi từng nghe những giai thoại truyền khẩu về chuyện cá ông cứu người gặp nạn, cá ông “lụy” vào bờ được ngư dân ven biển chôn cất, thờ cúng như một vị thần mang đến điềm lành… Nay được chính “mắt thấy tai nghe” những ngư dân lão làng đã dành trọn cuộc đời lênh đênh trên biển kể lại câu chuyện “sinh nghề tử nghiệp”, tôi thực sự cảm phục ý chí, nghị lực của “những người con của biển”. Điều đáng quý là đối với họ  mỗi chuyến vươn khơi không chỉ mang theo ước vọng mưu sinh mà còn có cả ý thức trách nhiệm bảo vệ vùng lãnh hải thiêng liêng của tổ quốc.

Ông Nguyễn Sỹ, 88 tuổi, ở thôn Hạ Thanh 1, xã Tam Thanh là một trong những lão ngư dày dạn kinh nghiệm, sau hơn 50 năm gắn bó với nghề, được mọi người tín nhiệm cử ra làm chủ bái ở lễ hội Cầu Ngư cho biết: Nhiều thế hệ người dân địa phương đã sinh ra và lớn lên cùng với biển. Vị biển mặn thắm vào da thịt họ, bất kể là đàn ông hay đàn bà xứ này đều có thể bơi lội, vùng vẫy trong làn sóng biển như là nhà của mình. Biển hào phóng ban tặng sản vật nuôi sống ngư dân nhưng cũng có lúc nổi bão tố giận dữ cướp đi những người thanh niên can đảm nhất. Chính bản thân ông cũng đã từng nghĩ là sẽ bỏ mình nơi biển cả trong một chuyến biển cách đây gần 35 năm. Cận kề với các chết, lần lượt hình ảnh từng người thân trong gia đình hiện ra trong tâm trí, lúc đó bản năng sinh tồn thôi thúc ông phải sống. Sau này khi đã được cứu, ông thừa nhận mình là một trong số những người may mắn hiếm hoi trở về sau cơn thịnh nộ của biển. Thật lạ là dù khoảng cách “sinh nghề tử nghiệp” chỉ mỏng manh như “tấm lưới mành” nhưng đối với ngư dân luôn xem đó là quy luật của tự nhiên,  chưa có ai nghĩ đến chuyện bỏ nghề hay quay lưng lại với biển. Tận sâu trong tiềm thức của ngư dân, “trở về” với biển là trở về mái nhà của mình, nơi mà mỗi người dân đều có trách nhiệm phải gìn giữ. Và đó cũng chính là một trong những lời thề thiêng liêng được thể hiện trong văn tế Cầu ngư của ngư dân Tam Thanh. “Cùng với mong ước cầu mưa thuận gió hòa, sóng yên, biển lặng ngư dân đánh bắt được vụ mùa bội thu thì chúng tôi cũng khấn vái ơn trên phù hộ cho con cháu luôn giữ vững tay chèo, nối nghiệp cha ông bảo vệ chủ quyền vùng biển quốc gia. Trong nghi thức lễ cúng cầu ngư luôn dành một nghi thức trang trọng để tưởng nhớ anh linh của những ngư dân và người lính biên phòng… đã hy sinh khi bảo vệ tổ quốc. Đây là hoạt động tín ngưỡng văn hóa đã có từ lâu đời gắn bó với nghề đánh bắt cá trên biển, được người dân Tam Thanh gìn giữ và lưu truyền cho đến tận hôm nay”.

Một câu chuyện ly kỳ khác liên quan đến tín ngưỡng tâm linh của ngư dân ven biển, đó là những ngôi “sở mộ” không tên, không tuổi, được cho là hài cốt của những người dân làm biển, những người đi buôn bán ở nhiều địa phương không may bị sóng biển đánh chìm và cả xác những người lính chết trận… trôi dạt vào bờ, được người dân thôn Tỉnh Thủy vớt đem về lo mai táng theo phong tục và truyền thống của địa phương tại khu mộ tập thể ở xóm Đình, thôn Tỉnh Thủy (xã Tam Thanh, TP.Tam Kỳ) với hơn 30 ngôi mộ. Tất cả được người dân chăm sóc, thờ cúng rất chu đáo, thành kính.  Theo ông Nguyễn Khoa, 96 tuổi ở xóm Đình, thôn Tỉnh Thủy,  việc tu bổ, giữ gìn và lo hương khói những phần mộ này không chỉ mang ý nghĩa nhân văn của người sống đối với những người không may, gặp tai nạn phải chết trôi dạt trên sông, biển… mà theo quan niệm của người dân địa phương, những nạn nhân đều là người đã gắn bó cả cuộc đời với sóng nước nên khi chết đi thân xác họ cũng được an táng gần biển như một ý niệm tâm linh “trở về với biển”, để họ bảo vệ chủ quyền biển đảo quê hương.

Hiện nay ngành khai thác thủy hải sản đã trở thành ngành nghề giữ vai trò chủ đạo trong định hướng phát triển nông nghiệp nông thôn ở Tam Thanh. Toàn xã hiện 217 đơn vị khai thác, với tổng công suất 11.300 mã lực, trong đó có 62 đơn vị hoạt động trung bờ, 150 đơn vị thuyền nan và 15 đơn vị bóng ghẹ, mực. Xã đã thành lập 03 tổ đoàn kết đánh bắt trên biển và nghiệp đoàn nghề cá Tam Thanh, góp phần giữ vững sự ổn định của ngành khai thác thủy sản gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo. Sản lượng đánh bắt năm sau luôn cao hơn năm trước, năm 2016 đạt 4.050 tấn, đến năm 2020 ước đạt 5.300 tấn. Toàn xã có khoảng 65% lao động nam giới làm nghề đánh bắt trên biển, hơn 90% lao động nữ gắn bó với các ngành nghề dịch vụ  hậu cần nghề cá như làm cá hố khô, mực khô, chế biến nước mắm, bán cá tươi sống…. Tổng số dư nợ vốn vay qua các kênh ngân hàng chính sách xã hội và ngân hàng nông nghiệp phát triển nông thôn cho ngư dân Tam Thanh vay đến nay lên đến hơn 7 tỷ đồng.

Phụ nữ ở biển gắn bó với hậu cần nghề cá

Trở về sau hơn 10 ngày lênh đênh trên biển, anh Ngô Thanh Sáu, một ngư dân trẻ ở thôn Tỉnh Thủy, xã Tam Thanh vừa hoàn tất thủ tục vay vốn để nâng cấp từ chiếc thuyền nhỏ công suất 60 CV lên thuyền 200 CV, chia sẻ:  “Nhờ được tạo điều kiện vay vốn để đầu tư mua sắm phương tiện, tàu thuyền công suất lớn nên thời gian chúng tôi bám ngư trường lâu hơn, nâng cao hiệu quả đánh bắt rõ rệt, chúng tôi cũng yên tâm mở rộng phạm vi vươn khơi xa hơn” (từ vùng biển Quảng Nam đến tận Nghệ An, Hà Tĩnh).

Có thể nói, dù vẫn còn không ít khó khăn, nhưng với sự quan tâm của chính quyền địa phương cùng các ngành liên quan và đặc biệt là ý thức trách nhiệm vươn khơi bám biển của ngư dân, vì cuộc sống mưu sinh và nghĩa vụ bảo vệ vùng biển thiêng liêng của tổ quốc. Nghề cá ở Tam Thanh đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ để phát triển và ngư dân sẽ là những cột mốc vững chắc nơi đầu sóng ngọn gió.

Hoàng Bin